فـيـلـم‌نـوشـتـه‌هـا



Wednesday, December 07, 2016

در سینمای مستند، کسی فیل هوا نمی‌کند

دهمین جشنواره سینماحقیقت: نگاه اول

دو روز از دهمین جشنواره سینماحقیقت گذشت؛ گرم و پررونق. مثل جشنواره جهانی فیلم فجر و جشنواره فیلم کوتاه که آن‌ها هم در پردیس چارسو همین قدر مورد استقبال علاقه‌مندان قرار گرفتند. رایگان بودن تماشای فیلم‌ها البته در این گرما و رونق مؤثر است ولی فیلم دیدن در دو جشنواره سینماحقیقت و فیلم کوتاه همیشه رایگان بوده‌ است. لوکیشن چه‌طور؟ آن هم حتماً تأثیری دارد اما اندازه‌گیری میزان تأثیرش چندان آسان نیست. با این حال عمر کوتاه پردیس چارسو نشان داده که هدف‌گذاری و مدیریت درست و احترام به مردم چه‌گونه می‌تواند به‌سرعت تأثیرش را بگذارد و این مجتمع در مدتی کوتاه خود را از فضای پیرامونش جدا کند و هویتی مستقل و احترام‌برانگیز پیدا کند.
اما خود سینمای مستند چه‌طور؟ سالن‌های پر از تماشاگر که در برخی از سانس‌ها تعداد تماشاگران از ظرفیت سالن‌ها بیش‌تر است و گاهی کار به سانس فوق‌العاده هم می‌کشد آیا نشانه‌ای از اقبال تماشاگر (دست کم گروهی از تماشاگران) به این قالب خاص و جدی سینمایی است. قطعاً هست. ولی چرا در طول سال، بجز تک‌نمایش‌های موردی فیلم مستند، همه رایگان، این سینما تماشاگر بسیار اندکی دارد که بابت تماشای فیلم‌ها پول بدهد و بلیت بخرد و به سینما برود؟ به طور سنتی بیش‌تر تماشاگران فیلم‌های مستند، دست‌اندرکاران مستندسازی، و گروهی از علاقه‌مندانی هستند که در همین تک‌نمایش‌های موردی و جشنواره‌ها، رایگان فیلم‌ها را تماشا می‌کنند. در واقع تماشاگران مستند به مفت‌بینی عادت کرده‌اند و به‌ندرت حاضرند برای تماشای این فیلم‌ها پول بپردازند. نمونه‌اش هم اکران این فیلم‌ها در گروه هنر و تجربه است. با قاطعیت عرض می‌کنم ایرادی که اغلب دوستان به «نحوه اکران» در این گروه می گیرند و آن را دلیل تعداد اندک تماشاگران اغلب فیلم‌های مستند یا فیلم‌های دیگر می‌دانند قبول ندارم. با توجه به حجم انبوه فیلم‌های در نوبت اکران و تعداد اندک صندلی‌ها و سینماهای در اختیار این گروه، هیچ چاره‌ای جز شیوه اکران گردشی نیست؛ ضمن این که به‌خصوص در مورد سینمای مستند، نمایش فیلم‌های این گروه در سالن خانه هنرمندان متمرکز شده و در این مورد خاص چنین بهانه‌ای قابل قبول نیست. و البته از تماشاگر جدی و روشنفکر سینمای مستند که قطعاً با فضای مجازی هم سروکار دارد و برنامه نمایش فیلم‌های گروه به شکل‌ها و قالب‌های مختلف در این فضا منتشر می‌شود (و بهانه ضعف اطلاع‌رسانی هم به قول علما مسموع نیست) انتظار می‌رود کمی هم به خودش زحمت بدهد. عامه تماشاگران برای یافتن و دسترسی به آن‌چه مورد نیازشان است و دوست دارند به هر شکل ممکن بو می‌کشند و تحقیق می‌کنند و می‌یابند و برای دست‌یابی به علایق‌شان وقت و انرژی و پول هزینه می‌کنند، اما اغلب روشنفکران متأسفانه فقط اعتراض را ترجیح می‌دهند و انتظار دارند فیلم مستند را به در خانه‌شان ببری و خواهش کنی که لطف کنند و تماشایش کنند. هرچه ایراد و اشکال هم موجود و باقی باشد، چه بهتر؛ جا برای اعتراض و غر زدن باقی می‌ماند و غر زدن هم کیفی دارد که کم از انتقام نیست.
حالا بدون ادامه چنین بحثی که فرصت زیادی می‌طلبد و می‌توان آن را به یک هم‌اندیشی در این زمینه موکول کرد که قرار است گروه هنر و تجربه به‌زودی برای نظرخواهی از دست‌اندرکاران و علاقه‌مندان برگزار کند، رونق جشنواره سینماحقیقت باعث خوش‌حالی و غرور است. حالا در چنین مناسبتی می‌توان این را بار دیگر به مستندسازان یادآوری کرد که سینمای مستند سینمای مستند است؛ سینمایی جدی و در حوزه تفکر که تماشاگرش از آن انتظاری جدا از سینمای اکران، سینمای بدنه، سینمای تجاری دارد. چه‌قدر خوب است که در جشنواره سینماحقیقت همه چیز در فیلم مستند خلاصه می‌شود و همه بر این نوع سینمای جدی تمرکز می‌کنند و نه هیچ چیز دیگر. چه‌قدر خوب است اگر مستندسازان از استقلال‌شان از جشنواره فیلم فجر استقبال کنند و این همه اصرار نداشته باشند که به آن جشنواره آویزان شوند. جشنواره فجر عمدتاً جشنواره سینمای بدنه و سینمای اکران است؛ سینمای جمعیت انبوه است، سینمای فیل هوا کردن و جیغ کشیدن برای ستاره‌ها و سلفی گرفتن با آن‌هاست. ماهیت سینمای مستند متفاوت با این چیزهاست. سینمای مستند ستاره ندارد. اگر هم داشته باشد، ستاره‌هایش مضمون‌ها و ساختارهای درخشان فیلم‌ها هستند. در جشنواره سینماحقیقت کسی سلفی نمی‌گیرد و برای سلبریتی‌ها جیغ نمی‌کشد. این مستندسازان هستند که به جای گدایی کردن مقداری از رونق و زرق‌وبرق و مثل امکانات جشنواره فجر، باید در کسب و حفظ این هویت مستقل تلاش کنند.

Labels: , , ,



[ / ]




.مطالب اين صفحه تحت قانون «حقوق مؤلفين» است. چاپ بخشی يا تمام اين صفحه تنها با اجازه نويسنده ممکن است ©