فـيـلـم‌نـوشـتـه‌هـا



Sunday, April 27, 2014

بازگشت به صحنه نبرد

چ
نویسنده و کارگردان: ابراهیم حاتمی‌کیا
مدیر فیلم‌برداری: حسین جعفریان
تدوین: مهدی حسینی‌وند
موسیقی: فردین خلعتبری
طراح چهره‌پردازی: مهرداد میرکیانی
طراح صحنه و لباس: عباس بلوندی
صدابردار: بهمن اردلان
صداگذار: علیرضا علویان
جلوهای ویژه میدانی: حمید سلیمانی
جلوه‌های ویژه رایانه‌ای: هادی اسلامی
بازیگران: فریبرز عرب‌نیا، سعید راد، بابک حمیدیان، مریلا زارعی، مهدی سلطانی، امیررضا دلاوری، اسماعیل سلطانیان
محصول بنیاد سینمایی فارابی.
«داستان دو روز از زندگی شهید مصطفی چمران»

پس از دو فیلم شهری – دعوت (1387) و گزارش یک جشن (1389) – ابراهیم حاتمی‌کیا بار دیگر به سرگذشت و دنیای مردان جنگ بازگشته است. البته در گزارش یک جشن و به نام پدر (1384) و به رنگ ارغوان (1383) و ارتفاع پست (1380) و موج مرده (1379) هم کم‌وبیش ارجاع‌هایی به مردان جنگ بود، اما در آن‌ها زمانه، زمانه جنگ نبود و به‌جز به نام پدر، مکان‌شان هم صحنه نبرد نبود. چ حکایت مردان جنگ در صحنه جنگ است. اما نه آن جنگ/ دفاع هشت‌ساله در برابر عراق که سینمای جنگ ایران به آن شناخته شده است. این جنگی داخلی است که به‌تعبیری آن را مقدمه و پیش‌درآمد حمله عراق تلقی می‌کنند. زمانی که نظام نوپا و هنوز تثبیت‌نشده با انواع بحران‌های داخلی مواجه شده بود، چند ماه بعد بحران گروگان‌گیری در راه بود که بحران را به صحنه جهانی کشاند و یک سال بعد هم که حمله عراق ابعادی بزرگ‌تر به ماجرا داد و طولانی‌ترین، خونین‌ترین و ویرانگرترین جنگ منطقه طی حدود یک قرن در گرفت. صحنه جنگ در چ، کردستان و به‌طور مشخص شهر پاوه است. زمان، روزهای پایان مرداد 1358، و طرف جنگ، گروه‌های جدایی‌طلب کردستان که در فیلم، نه اسم حزب و دسته و گروه و گروهکی می‌آید و نه اسم شخص خاصی از رهبران آن‌سوی جنگ. البته مصطفی چمران ضمن همین نخستین روزهای حضورش در صحنه این جنگ، ملاقاتی می‌کند با یک دوست و هم‌رزم سابق به نام دکتر عنایتی که از رهبران کردهای حاضر در این جنگ است، اما به نظر می‌رسد او شخصیتی ساخته نویسنده و کارگردان است (ترکیبی از یک شخصیت واقعی و افزوده‌هایی به‌ضرورت داستان) برای اعلام منویات طرف جنگ. در این‌سوی ماجرا تلاش فیلم‌ساز برای نزدیک‌شدن به آدم‌های اصلی و به‌تعبیری شخصیت‌پردازی پیداست، به‌خصوص در مورد سه شهید آینده – خود دکتر مصطفی چمران (فریبرز عرب‌نیا)، تیمسار فلاحی (سعید راد) و علی‌اصغر وصالی (بابک حمیدیان) – و زنی کرد به نام هانا (مریلا زارعی) که در داستان حضوری چشم‌گیر دارد. در آن‌سو دشمن هویتی توده‌وار و یک‌دست دارد و دکتر عنایتی نیز تیترهایی از خواسته‌های آن‌طرف را بازگو می‌کند.
چ می‌تواند به عنوان یک سرآغاز، موضوع و به‌اصطلاح ژانری فراموش‌شده در سینمای ایران را یادآوری کند که همان فیلم‌های زندگی‌نامه‌ای است. تلویزیون البته از این حیث کارنامه پروپیمانی دارد اما سینمای ایران چه به شخصیت‌های معاصر و چه گذشته، توجه کم‌تری دارد و در سال‌های اخیر جز فرزند صبح (بهروز افخمی) که آن هم هنوز به نمایش عمومی درنیامده فیلم داستانی دیگری به یاد نمی‌آید. همین نمایش داده‌نشدن فرزند صبح و بحث‌ها و جدل‌ها و اعتراض‌هایی که پس از پخش سریال‌های زندگی‌نامه‌ای به رسانه‌ها کشیده می‌شود نشان از دشواری پرداختن به زندگی شخصیت‌های آشنای معاصر دارد و احتمالاً بحث‌های مشابهی در مورد فیلم چ نیز در آینده درخواهد گرفت. هرچند که چ یک فیلم زندگی‌نامه‌ای کلاسیک نیست و فقط دو روز از زندگی دکتر مصطفی چمران را روایت می‌کند، و بیش‌تر آن را می‌توان فیلمی تاریخی به‌شمار آورد اما حساسیت شخصیت او و تا حدودی تیمسار فلاحی (که به نوعی ارتش را در آن مقطع نمایندگی می‌کند) و مهم‌تر از همه شخصیت خود فیلم‌ساز به بحث‌های داغی دامن خواهد زد. حاتمی‌کیا هم حتماً ابایی از این بحث‌ها و جدل‌ها ندارد وگرنه سراغ چنین موضوعی نمی‌رفت. در حالی‌که در سینمای دنیا درباره شخصیت‌های زنده هم فیلم‌های داستانی ساخته می شود (نمونه‌اش دبلیو ساخته 2008 الیور استون درباره جرج دبلیو بوش در زمانی که او هنوز رییس‌جمهور بود) در کشور ما حتی فیلم‌ساختن درباره شخصیت‌های درگذشته نزدیک به روزگار ما هم کاری پرمناقشه و مخاطره‌آمیز است.
پیداست که بیش‌ترین وقت و توان فیلم‌ساز و گروهش صرف بازسازی صحنه‌های نبرد شده تا این صحنه‌ها اگر با بهترین نمونه‌های سینمای پرهزینه جهان قابل برابری نیست لااقل در حد بالاترین استانداردهای فنی سینمای ایران از کار دربیاید. تقریباً نیمی از فیلم در صحنه نبرد می‌گذرد و بقیه‌اش هم در حاشیه و کشاکش آن. در این فیلم ترکیبی از جلوه‌های ویژه میدانی و دیجیتال به کار گرفته شده که این هم می‌تواند به سرمایه‌های ایران در زمینه تجربه‌های فنی افزوده شود. شهر پاوه نیز حاصل همین ترکیب است. قسمت‌هایی که داستان در آن می‌گذرد در کوه‌پایه‌های کردستان ساخته شده و پس‌زمینه حاصل فناوری معجزه‌گر دیجیتال است.

Labels:



[ / ]




.مطالب اين صفحه تحت قانون «حقوق مؤلفين» است. چاپ بخشی يا تمام اين صفحه تنها با اجازه نويسنده ممکن است ©