فـيـلـم‌نـوشـتـه‌هـا



Friday, April 13, 2012

برای پرهیز از کشف دوباره آتش و اختراع مجدد چرخ

صد سال اعلان و پوستر فیلم در ایران

مسعود مهرابی
نشر نظر
چاپ اول، پاییز 1390
قطع رحلی، جلد سخت، 500 صفحه، 1600 نسخه
85 هزار تومان


صد سال اعلان و پوستر فیلم در ایران نمایش یک کمال‌گرایی کمیاب است؛ چه در مؤلف و چه ناشر. نشر نظر که در سال‌های اخیر در انتشار این گونه کتاب‌های نفیس و فاخر و پرزحمت و پرهزینه (از جمله کتاب‌های عباس کیارستمی) کارنامه پرباری داشته این بار هم سنگ‌تمام گذاشته و اینک جایگاه خود را به عنوان یک ناشر جدی و خوش‌سلیقه در این عرصه تثبیت کرده است. نشر نظر در هیچ زمینه‌ای کوتاه نیامده. همه چیز درجه یک است. از مواد مصرف‌شده و کیفیت چاپ و صحافی گرفته تا طراحی و صفحه‌آرایی و حتی قیمت کتاب! قیمتی که ظاهرش زیاد به نظر می‌رسد اما تا کتاب را ورق نزنید دلیلش را درنمی‌یابید.
حالا در مقایسه این کتاب با نمونه اول آن که در سال 1371 منتشر شد، کتاب اول مانند به‌اصطلاح اشانتیونی جلوه می‌کند که انگار یک دست‌گرمی برای دورخیز به سوی تدارک کتاب سترگ کنونی بوده است. پیداست که گرچه مؤلف طبق مقدمه کتاب از سال 1355 شروع به گردآوری پوسترهایی کرده اما پس از چاپ نمونه اول جست‌وجو برای یافتن پوسترهای سینمایی را جدی‌تر گرفته و قطعأ آن‌چه که در این کتاب چاپ شده، بخشی از یافته‌های اوست که امکان انتشار داشته است. کتاب، تقاطع دل‌مشغولی‌های تاریخ سینمایی و گرایش‌ها و علایق گرافیک مؤلف است؛ هم‌چنان که اعلان‌های چاپ شده در صفحه‌های آغاز کتاب، علاوه بر ویژگی‌های گرافیک‌شان حاوی مواد و مصالحی پیرامون تاریخ سینما در ایران و سینمای ایران هم هستند. همین روحیه تاریخ‌نگارانه مهرابی که همواره با میانه‌روی و دوری از احساسات‌گرایی تواًم بوده، یک ویژگی مهم و اساسی کتاب را رقم زده: صد سال اعلان و پوستر فیلم در ایران حاوی گزیده‌ای از بهترین پوسترها و اعلان‌های سینمایی یک قرن اخیر سرزمین ما نیست، بلکه مجموعه‌ای از گرایش‌های متنوع موجود در این عرصه است که البته خوش‌بختانه برخی از بهترین‌ها نیز در میان آن‌ها هستند. با این حال در چیدن همین گزیده‌ها نیز چاره‌ای جز انتخاب نبوده؛ به‌خصوص که بیش از نود درصد پوسترهای پیش از انقلاب با معیارهای امروز قابل چاپ نیستند و همین تعدادی هم که در این کتاب چاپ شده حاکی از برخورد مسامحه‌کارانه ناظرانی است که رویکرد جدی و تاریخ‌نگارانه کتاب را درک کرده‌اند و آن را با یک تلاش به‌اصطلاح گیشه‌ای فقط برای فروش بیش‌تر متفاوت دیده‌اند. اشاره‌ای که در ابتدای مقدمه مؤلف و به طور مؤکد بر رو و جلد کتاب نیز آمده، حکایت از دیدگاه مؤلف به موضوع و مواد کارش و هم‌چنین زندگی و پیرامونش دارد که خودش – البته نه در کتاب – آن را به «زندگی درهم است» تعبیر می‌کند: «بدون بازخوانی گذشته، بی‌کم‌وکاست، زشت و زیبا، آینده را باید از صفر شروع کرد؛ دست‌کم از کشف آتش و اختراع دوباره چرخ» (روی جلد) و «بیان و عرضه فقط خوبی‌ها و خوشی‌ها و زیبایی‌های تاریخ یک ملت، همان قدر جعلی‌ست که تاریخی که صرفأ بازتاب بدی‌ها و کژی‌ها باشد. مجموعه پیش رو حاصل چنین نگاهی‌ست.» (پشت جلد).
صد سال اعلان و پوستر فیلم در ایران تا جایی که ممکن است، بیش‌ترین مواد و مصالح موجود را درباره موضوعش دارد و منبعی ارزشمند و از جهتی تماشایی هم برای پژوهشگران و هم برای علاقه‌مندان سینما است که لزومأ محقق هم نیستند. جدا از گزینش پروسواس نمونه‌ها، صفحه‌آرایی هم بسیار با سلیقه انجام شده و هر تصویر حاوی اطلاعات لازم – به دو زبان فارسی و انگلیسی – هم هست. کمال‌گرایی مؤلف تا آن‌جاست که در صفحه‌هایی از کتاب، پوسترهای ایرانی تعدادی از فیلم‌های خارجی که در ایران در اوایل دهه 1360 روی پرده رفته هم به عنوان نمونه‌هایی از همتاهای خود چاپ شده است.
با توجه به این که کتاب تبدیل به مجموعه‌ای از نمونه‌های گرافیک تبلیغات سینمایی در ایران شده، دو نکته هم به عنوان پیشنهاد به نظرم می‌رسد: با این که کلمه «اعلان» در عنوان کتاب وجود دارد و به دلیل فقدان پوستر و اصلاً رایج نبودن طراحی پوستر در سال‌های آغاز دوره بررسی، کتاب عملأ با چاپ اعلان‌ها و آگهی‌های تبلیغاتی آغاز شده، اما با ورود به سال‌هایی که طراحی و چاپ پوستر رواج و گسترش یافت، آگهی‌های تبلیغاتی فیلم‌ها که در مطبوعات چاپ می‌شدند در کتاب نیامده‌اند. از یاد نبرده‌ایم که حتی تا سال‌های آغاز پس از انقلاب هم که هنوز چاپ آگهی فیلم‌ها در مطبوعات ورنیفتاده بود، اعلان‌های خاصی صرفأ برای آگهی فیلم‌ها در روزنامه‌ها و مجله‌ها طراحی می‌شد که خیلی‌ها، خاطره‌شان از تماشای فیلم‌ها را با این اعلان‌ها به یاد می‌آورند. از این گونه آگهی‌ها (جز نمونه‌هایی از اوایل دهه 1330) نمونه‌های دیگری در کتاب وجود ندارد که پیشنهاد می‌شود، برای چاپ بعدی تعدادی از آن‌ها به کتاب اضافه شود؛ خوش‌بختانه نمونه‌ها فراوان و در دسترس است. پیشنهاد دیگر برای چاپ بعدی – که به نظر می‌رسد با توجه به کیفیت و جذابیت کتاب، به‌زودی اتفاق بیفتد – افزودن تصویرهایی از پلاکاردها و بیل‌بردها و بنرهای تبلیغاتی فیلم‌هاست که مواد اخیر در دهه گذشته به مواد تبلیغی محیطی فیلم‌ها افزوده شده است. کمال‌گرایی مؤلف به آدم اجازه می‌دهد که این دو پیشنهاد را با تاًکید مطرح کند. البته دسترسی به نمونه‌های قدیمی دشوار است اما از یک دهه پیش که طراحی کامپیوتری و تکنولوژی چاپ دیجیتال به این کار آمده، هر پوستر و پلاکارد تبدیل به یک فایل شده که گوشه کامپیوتری جای گرفته است. می‌شود از هم‌اکنون با یک هارد اکسترنال دست به کار شد؛ پیش از این که فایل‌های موجود به دلیل سنگینی حجم‌شان از کامپیوتر طراحان‌شان دیلیت شوند.

Labels:



[ / ]




.مطالب اين صفحه تحت قانون «حقوق مؤلفين» است. چاپ بخشی يا تمام اين صفحه تنها با اجازه نويسنده ممکن است ©