فـيـلـم‌نـوشـتـه‌هـا



Friday, November 25, 2011

سر سفره مادر

گلاب آدینه/ عفت‌خانم: مهمان مامان

نقش‌های برگزیده دهه هشتاد – 3

عفت‌خانم برآیند هوشنگ مرادی‌کرمانی، داریوش مهرجویی و گلاب آدینه است. یک مادر خالص ایرانی که هر سه این‌ها نشان داده‌اند هم خوب او را می‌شناسند و هم خوب می‌توانند آن را از کار دربیاورند. تعدادی از ملموس‌ترین و واقعی‌ترین مادرهای ادبیات معاصرمان را در آثار مرادی‌کرمانی خوانده‌ایم. مهرجویی هم که استاد از کار درآوردن این گونه شخصیت‌های واقعی و در عین حال نمادین است. گلاب آدینه هرچند زمانی این نقش را بازی کرد که هنوز پرسونای مادر بر چهره او ننشسته بود (آن گونه که مثلأ نادره بود) اما نشان داد که این گونه نقش‌های خوش‌پرداخت را اگر باور کند (مثل کبوتر روسری آبی) برایش مایه می‌گذارد و خوش می‌سازد. چنین شد که نقش او در مهمان مامان هم شد یکی از مادرهای مثالی سینمای ایران. اگر در مادر علی حاتمی، شخصیت مادر به تناسب سبک کار حاتمی و قالب روایتش حالتی اسطوره‌ای و نمادین پیدا می‌کرد، اما عفت‌خانم در مهمان مامان مثل بیش‌تر مادرهای آثار مهرجویی، ضمن حفظ جلوه‌های واقعی و غیراسطوره‌ای، وجه نمادین خود را به عنوان یک مادر مثالی ایرانی هم حفظ می‌کند؛ مثل مادر فیلم اجاره‌نشین‌ها. یک مادر پُرکار، نگران، زحمت‌کش، صبور و گاه در عین حال کم‌حوصله، غرغرو و در عین حال شیرین‌زبان، خشن و لیچارگو و در عین حال مهربان، آبروداری در عین نداری. و در نهایت منبع و سرچشمه مهر و عطوفت که با همین مهربانی و مادرانگی بر مشکلات چیره می‌شود، جلب محبت و هم‌دلی اطرافیان را می‌کند و نه تنها باعث وحدت خانواده می‌شود، بلکه با فراخواندن دیگران به سفره ضیافتی که با کمک همان دیگران مهیا شده، وجه نمادینی به عنوان مادری ازلی/ ابدی یا به تعبیری «مام میهن» پیدا می‌کند.
مهمان مامان فیلمی‌ست در ستایش مادر و مادرانگی که خصوصیات مثبت یک ملت (هم‌دلی به وقت نیاز) را از لابه‌لای غبار و پلشتی و گرفت‌وگیرهای روزمره بیرون می‌آورد، غبارزدایی می‌کند، جلا می‌دهد و به نمایش می‌گذارد. فریب شعارهای ساده‌انگارانه را هم نمی‌خورد و به دام دیدگاه‌های به‌اصطلاح طبقاتی هم نمی‌افتد. در سکانس درخشانی که امیر (پسر نوجوان خانواده) با جوان معتاد همسایه‌شان یوسف (با بازی پارسا پیروزفر) که پسر یک خانواده پول‌دار است و ترک خانواده کرده (یا طرد شده) به خانه مجلل پدر او در محله‌ای اعیان‌نشین می‌رود، برخورد مادرش با پسر رانده‌شده جلوه‌ای دیگر از همین مادرانگی فارغ از طبقه است. در حالی که پسر در حال برداشتن مواد غذایی از یخچال و کلنجار با پدر است، مادر یک ساندویچ کتلت برایش درست می‌کند تا در این فاصله ته‌بندی کند.
سفره پُررونق و پُرجمعیت انتهای فیلم اوج جلوه این مادرانگی است. عفت‌خانم حتی دل سخت مش‌مریم را هم نرم کرده و او را سر سفره و کنار جمعیت آورده است. مامان‌عفت یکی از پنج نقش بزرگ کارنامه گلاب آدینه است.

Labels: , ,



[ / ]




.مطالب اين صفحه تحت قانون «حقوق مؤلفين» است. چاپ بخشی يا تمام اين صفحه تنها با اجازه نويسنده ممکن است ©